Uitgelicht

Zij die vergat te zwijgen

Het begon allemaal met een doordeweekse loopsessie en de podcast ‘Bob’ waarin een verhaal werd verteld. Ik luisterde naar een 80-jarige vrouw met dementie, die een deel van haar geheugen verloor en steeds terugkomt bij haar jeugdherinneringen. Diezelfde vrouw begint een verhaal te vertellen, steeds hetzelfde, met steeds dezelfde details. De consistentie waarmee ze de kleinste fragmentjes herhaald, maakt een op eerste gehoor onwaarschijnlijk verhaal, pijnlijk reëel. Deze dame, het zou uw of mijn grootmoeder kunnen zijn, vergat één ding, dat zij haar leven lang moest zwijgen. Heeft deze vrouw een rijke fantasie of hebben deze verdrongen herinneringen hun lange lijdensweg naar de stembanden gevonden?

De podcast die ik iedereen kan aanraden ga ik hier niet verder uit de doeken doen. Eén aspect wil ik graag dieper doorgronden, namelijk het taboe dat rust op de ongewenste zwangerschap van tienermeisjes in de periode 1940 -1970. Een taboe dat er toe leidde dat zij in alle stilte bevielen van een kindje waarvan zij nooit de naam gekend zullen hebben. Na de harde strijd in de bevallingskamer, alle pijn, alle weeën, al het bloed, na alles bleven zij alleen in een leegte achter. Zonder ook maar een glimp te zien van het leven dat zij zonet hadden gecreëerd, werd het kindje ter adoptie afgestaan om het daarna nooit meer terug te zien. Want er was geen naam, vaak ook geen geslacht, alles werd en moest vaag zijn. Zodat het meisje dat nu een moeder was terug kon gaan naar haar familie en verder kon gaan met haar leven, want nu was de eer gered, nu zou zij niet in de hel terecht komen, nu zou zij een goed leven kunnen leiden. Zij moest enkel en alleen zwijgen.

Op een bepaald moment was ik zo in het verhaal versmolten dat ik niet meer op de openbare weg midden op het voetpad mijzelf in het zweet aan het werken was en ik iets te luid ‘what the fuck’ riep, elk woord met dezelfde ontstemdheid, geschrokken van de reacties rondom mij liep ik geneerd terug verder.

in de vrijheid
van een vrijgevochten
jonge vrouw

Als jonge vrouw kan ik zoveel jaren later zeggen, of beter gezegd opgelucht ademhalen, dat ik nooit mijn kind zou moeten afstaan aan een vreemde. Wat een vrijheid, wat een luxe. Ik besefte toen pas de vrijheid die ik mij ongemerkt eigen heb gemaakt. Die vrijheid was niet meer dan normaliteit.

Maar zij kenden geen vrijheid, zij moesten alles zomaar ondergaan. Geen keuze!
Het grijpt me, met welke verhalen sommige mensen hebben geleefd, nu nog leven en altijd zullen geleefd hebben, zonder dat ook maar iemand er iets van zal geweten hebben. En diegene die het wisten zullen overtuigd blijven van de juistheid van hun daad, want hoe kan het ook anders, er is geen verraad.

Mijn lichamelijke uitputting had plaatsgemaakt voor inwendige ontreddering, en ik liep, ik liep als een vrouw, liep ik voor alle meisjes die niet hadden kunnen lopen. Ik ging over naar de vierde aflevering en dacht dat mijn frustratie zou plaatsmaken voor lichamelijke uitputting. Maar toen kwam de getuigenis van een zuster, vanuit één of andere adoptie instelling, die natuurlijk anoniem diende te blijven. Ze wilde helpen maar alle gegevens vanaf 1940 bleken plots te eindigen, verdwenen als sneeuw voor de zon. Ze gaf aan dat zij streng is voor het respect en de discretie om deze zaken mee te behandelen. Iets in mij wilde haar goedheid geloven maar ik kon het niet. Mijn gedachten waren nog maar net op orde en toen kwam dit. Net zij vond dat wij nu in de fout gaan door alles aan het licht te willen brengen van feiten die zovele jaren geleden zich hebben afgespeeld. ‘Nou, nou dacht ik bij mezelf, we hebben het nog niet allemaal gehoord.’ Waarschijnlijk wou zij hiermee de kerk in bescherming nemen, maar hoe meer ik nadacht over deze zin, hoe meer ik mij afvroeg of ze gelijk heeft dat je beter niets opgraaft uit het verleden, zeker niet wat iemand al een plaatsje heeft gegeven. Gelukkig was de radiomaakster van hetzelfde idee als ik: ‘Maar als die persoon dat feit nu geen gezond plaatsje heeft gegeven?’, vroeg zij zich terecht af. ‘Het kan voor sommige een grote opluchting geweest zijn maar voor vele is het iets wakker maken die beter niet wakker werd gemaakt.’ Sterker nog, de non argumenteerde verder, dat zij van mening is dat vele mensen nu net als iedereen getuigenissen afleggen om zo normaal te willen zijn!?! Ik wist niet wat ik hoorde! ‘Want als zij stil zwijgen waren zij dat niet?’, vraag ik mijzelf af.

Gedegouteerd loop ik verder. Na nog een viertal ‘What the fuck’ keren, heb ik mijn tien kilometers bereikt. Eenmaal thuis kon ik als een vrije vrouw de douche instappen en mij gelukkig prijzen dat ik met mijn lichaam seksueel genot kan beleven zonder de angst voor een nakende zwangerschap. Dank u anticonceptie. Eenmaal afgedroogd ging ik aan mijn bureau zitten en probeerde ik mij te concentreren op de leerstof voor het examen van de komende dag.

Af en toe kwamen er woorden binnenwaaien, en hoorde ik mijn eigen aaneenrijging van zinnen zich steeds weer herhalen in gedachten van getuigenissen die verder aanbod kwamen in het verhaal. Ik hoorde iemand zeggen:’ Wat een menselijk brein allemaal kan verwerken en naar de achtergrond kan schuiven’. Nog iemand anders zei: ‘ Kinderen gaan vaak een gezicht plakken op een bepaald trauma’. Dit waren de woorden van een hoogleraar gespecialiseerd in het menselijk geheugen. In gedachten hield ik een redevoering over het zwijgen..

En dat allemaal om de familie-eer niet te schaden. Ik gruwel bij alle taboes die mensen aanzetten tot gruwelijke feiten, ter bescherming van radicale overtuigingen. Want hoe kan je anders de katholieke kerk in de jaren 40 -70 accurater omschrijven? Hoe kan je een kind/jong meisje dwingen om haar bloedeigen kind af te staan ter adoptie, zodat zij niet in de hel terecht zou komen. Hoe kan een vader die een kind verwerkt heeft bij zijn eigen dochter zoiets eisen en terzelfder tijd elke zondagochtend in de kerk zitten heilig wezen, om mag ik zeggen ‘geilig’, of is dit volkomen misplaatst? Kan er iets meer misplaatst zijn dan hij in de kerk.

Hij de vader, hij de verkrachter, hij de verrader.

Ik walg van die man met elke feministische zenuwvezel die door mijn geëmancipeerde vrouwenlijf hevig tekeergaat bij het denken aan deze hypocriet. Ik wou dat ik in de tijd kon terugkeren en hem de les kon spellen, voor een toen nog volle kerk, en hem kon raken op de plaats waar hij nooit geraakt wilde worden, zijn eergevoel. Want niets, ook niet een klein beetje kan goedmaken, van hetgeen hij zijn dochter heeft aangedaan! Nooit zal deze vrouw nog seks op eenzelfde manier beleven. Nooit zal zij volledig zijn. Een stuk van haar werd weggenomen, afgepakt. Zwijgen!

De slaapkamerdeur dichthouden, dat was de gouden raad

Maar goed nu ik mijn verafschuwing heb duidelijk gemaakt.
Zwijgen of niet?

Praten opent natuurlijk opnieuw de wonde. Maar was die wonde dan al gesloten? Zwijgen is verkroppen en toch niet verwerken? En dan hoor ik terug de zin: ‘Wat een mensenbrein allemaal naar de achtergrond kan schuiven.’ Ik hoop ooit op gegronde basis de non in kwestie te kunnen tegenspreken. Als zij het recht heeft om de kerk in bescherming te nemen, dan heb ik datzelfde recht voor alle slachtoffers die moe(s)ten zwijgen. Hierover is het laatste woord nog niet gezegd.
Lily Edwards

 

 

Noot: De podcast ‘Bob’ die ik in deze opinietekst verwerkte, is afkomstig vanuit VPRO Dorst, waarbij Mirke Kist, Nele Eeckhout en Siona Houthuys instonden voor de regie, montage en sound design. De zesdelige podcast heeft vele prijzen gekregen, waarvan de ‘Filmfonds DocLab Interactive Grant’ prijs. De podcast zelf en meer informatie kan worden teruggevonden op deze website: https://www.vpro.nl/dorst/producties/bob.html.

Advertenties

Bij wijze van introductie

Uitgelicht

Sorry, vergeef me, ik bedoelde het niet zo,

Soms hebben we spijt van ze en willen we ze terugnemen. Zijn excuses dan genoeg? We weten niet wat gezegd. Ze schieten ons tekort. We hebben ze nodig en toch zijn ze soms overbodig. Vaak te veel maar nooit genoeg. Er zijn er zoveel en toch heerst het onbegrip. Sommige dagen struikel je over ze en geraak je er maar niet uit. Ze liggen op het puntje van je tong. Je lijkt te spreken maar je kan het niet zeggen.

Woorden.

Wat is de waarde van een woord als een foto alles vat? Kan een woord nog raken als je om tastbaarheid smacht? Wat kan er nog gezegd worden als je je in de armen van je geliefde nestelt en lippen elkaar zoeken. Duizenden woorden geschreven op afstand zeggen niets naast de veelzeggende stilte van een aanwezige schouder als het verdriet stroomt.

Ik schrijf de woorden van me af, zoek naar het begrijpen van hetgeen niet wil begrepen worden. Ik wil grijpen in het ongrijpbare, tasten in het duister. Ik wil momenten vastzetten en beelden laten spreken. Ik wil schrijven om niet te vergeten. Mijn gedachten schreeuwen terwijl ik schrijf enkel zo krijg ik ze stil. Ik schrijf om mezelf te begrijpen zo leert een schrijver zichzelf kennen. Maar wanneer ben je een schrijver en wanneer ben je een dichter? Lezen we teveel en begrijpen we te weinig, of lezen we te weinig en begrijpen we te veel? Spreken we teveel, en zeggen we te weinig? Horen we teveel of luisteren te weinig? Soms zijn woorden stil, maanden gaan voorbij tot het overloopt.

De opluchting van een gedicht is groot.

Groot als de drang tot het analyseren in een wereld waarin zelfs de zin van het leven wordt getracht te kwantificeren. Ben ik te gevoelig of is deze wereld mij te hard? Zijn dit vragen als er geen antwoord bestaat?

Als ik schrijf ben ik dan een schrijver? Als jij dit leest ben jij dan een lezer?
Als dit een introductie is volgt hier dan een blog?
Welkom, doe alsof je thuis bent.

 

Lily Edwards

Soms is het leven zo vanzelfsprekend dat we vergeten dat wat logisch is, niet eenvoudig hoeft te zijn

Soms vergeet je dat je geluk niet mag laten afhangen van iemand anders. In de naam van de liefde heet dat dan.
Soms vergeet je dat je ongelukkig wordt van de mensen waarbij je denkt het geluk te vinden, terwijl je de mensen waarbij het geluk voor het rapen ligt net van je wegduwt.
Soms vergeet je dat je door een positief berichtje zelf positieve berichtjes uitstuurt en na een afstandelijk berichtje zelf afstandelijk wordt.
Soms vergeet je dat hoe meer je achter iemand aanhuppelt, je net meer die persoon van je wegduwt.
Soms vergeet je dit alles.
Al ben je nog zo wijs, een mens zal altijd een mens zijn. Gevoelsmatig gestuurd, zonder algoritmes van rationele handelingen en procedures maar vol van paniekknoppen en fouten die het menselijk handelen altijd een verzachtende basis zullen geven. Soms denken we dat we mensen elke dag moeten horen. Tot je elkaar terugziet en alles net als vroeger is. Echte vrienden hoef je niet elke dag te horen, ze hoeven ook geen exhibitionistische liefdesverklaringen. Er zijn periodes waarin ze elke minuut naast je staan en de berichten overlopen en dan is het weer eb. Maar je weet dat ze er zijn als het nodig is, en jij bent er als zij jou nodig hebben. Je weet dat gewoon en dat maakt woorden overbodig. Je weet het en toch vergeten we dit veel te vaak. Het vreemde is dat wie dit leest het net zo zou kunnen geschreven hebben.
Soms is het leven zo vanzelfsprekend dat we vergeten dat wat logisch is, daarvoor niet eenvoudig hoeft te zijn
With love,

Lily Edwards